“หินปูน” ภัยเงียบที่คุกคามรอยยิ้มและสุขภาพ

คุณเคยรู้สึกถึงความสากๆ ที่ผิวฟัน หรือสังเกตเห็นคราบสีเหลืองน้ำตาลเกาะแน่นอยู่บริเวณโคนฟันบ้างไหม? อาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องเล็กๆ น้อยๆ แต่เป็นสัญญาณเตือนจาก "หินปูน" (Dental Calculus) ภัยเงียบที่พร้อมจะทำลายสุขภาพช่องปากของคุณอย่างช้าๆ จนอาจนำไปสู่ปัญหาใหญ่ที่ร้ายแรงกว่าที่คุณคิด! หลายคนมักมองข้ามความสำคัญของการขูดหินปูนคิดว่าไม่จำเป็น หรือกลัวความเจ็บปวด แต่ในฐานะผู้เชี่ยวชาญด้านทันตกรรม การขูดหินปูนเป็นหนึ่งในการดูแลสุขภาพช่องปากที่สำคัญที่สุด ไม่ต่างจากการตรวจสุขภาพประจำปีเลยทีเดียว


แล้วเจ้าหินปูนนี้มาจากไหนกันแน่? ทำไมการปล่อยทิ้งไว้ถึงอันตราย? และทำไมเราทุกคนจึงควรเข้ารับการขูดหินปูนอย่างสม่ำเสมอ? บทความนี้จะไขทุกข้อสงสัย พร้อมพาคุณไปทำความรู้จักกับ "หินปูน" อย่างละเอียด เพื่อให้เห็นถึงความสำคัญของการดูแลรักษาสุขภาพฟันและเหงือก เพื่อรอยยิ้มที่สดใสและสุขภาพฟันที่ดีอย่างยั่งยืน



หัวข้อที่น่าสนใจ

1. ทำความรู้จัก "หินปูน" คืออะไร?

2. หินปูนมาจากไหน? ต้นกำเนิดของภัยร้ายในช่องปาก

3. ทำไมต้อง “ขูดหินปูน”? ผลกระทบของหินปูนต่อสุขภาพช่องปากและร่างกาย

4. กระบวนการ "ขูดหินปูน" และความถี่ที่เหมาะสม

5. ป้องกันไว้ดีกว่าแก้ เคล็ดลับง่ายๆ เพื่อลดการเกิดหินปูน

ทำความรู้จัก "หินปูน" คืออะไร?

หินปูนมาจากไหน? ต้นกำเนิดของภัยร้ายในช่องปาก

หินปูนไม่ได้เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติอย่างที่เราเข้าใจ แต่เป็นผลพวงโดยตรงจากการดูแลสุขอนามัยช่องปากที่ไม่ดีพอ โดยมีปัจจัยหลักๆ ที่ส่งเสริมการก่อตัวของหินปูนดังนี้:

1. คราบจุลินทรีย์:

นี่คือจุดเริ่มต้นที่สำคัญที่สุด หลังจากเรารับประทานอาหาร แบคทีเรียในช่องปากจะทำปฏิกิริยากับน้ำตาลและแป้งที่ตกค้าง ก่อให้เกิดเป็นฟิล์มเหนียวๆ ที่มองไม่เห็นและเกาะติดบนผิวฟัน เรียกว่า "คราบจุลินทรีย์" ซึ่งเต็มไปด้วยแบคทีเรีย 

2. แร่ธาตุในน้ำลาย:

น้ำลายของเรามีแร่ธาตุหลายชนิด โดยเฉพาะอย่างยิ่งแคลเซียมคาร์บอเนต เมื่อคราบจุลินทรีย์สะสมอยู่บนผิวฟันเกิน24ชม.จะแปรงไม่ออก และเหนี่ยวนำให้แร่ธาตุเหล่านี้จะค่อยๆตกตะกอนจับกับคราบจุลินทรีย์ เมื่อแปรงฟันไม่ได้หลายๆวัน คราบจุลินทรีย์ก็จะหนาขึ้น หินปูนก็จะตกตะกอนเพิ่มอีก ทำให้คราบเหล่านั้นหนาขึ้น แข็งตัวและกลายเป็นหินปูนในที่สุด

3. การดูแลสุขอนามัยช่องปากที่ไม่ดี:

การแปรงฟันที่ไม่ถูกวิธี ไม่สม่ำเสมอ หรือการละเลยการใช้ไหมขัดฟัน ทำให้คราบจุลินทรีย์มีโอกาสสะสมและก่อตัวเป็นหินปูนได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะบริเวณที่เข้าถึงยาก เช่น ซอกฟัน ด้านในของฟันล่างด้านหน้า หรือบริเวณที่อยู่ติดกับเหงือก

4. ปัจจัยทางพันธุกรรมและพฤติกรรม:

บางคนอาจมีแนวโน้มที่จะเกิดหินปูนได้ง่ายกว่าคนอื่น เนื่องจากปัจจัยทางพันธุกรรม หรือมีแคลเซียมในน้ำลายสูง หรือมีพฤติกรรมการบริโภคอาหารบางชนิด การแปรงฟันและการใช้ไหมขัดฟันอย่างสม่ำเสมอเป็นสิ่งสำคัญที่สุดในการป้องกันการสะสมของคราบจุลินทรีย์ที่เป็นต้นตอของการเกิดคราบหินปูน หากคราบเหล่านี้ไม่ถูกกำจัดออกไป การแข็งตัวของหินปูนก็เป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ หากแปรงฟันได้ดีเยี่ยมจนไม่มีคราจุลินทรีย์หลงเหลือเลย ก็จะทำให้หินปูนไม่สามารถเกาะผิวฟันได้ ก็จะทำให้ปราศจากหินปูน

ทำไมต้อง “ขูดหินปูน”? ผลกระทบของหินปูนต่อสุขภาพช่องปากและร่างกาย

หลายคนอาจจะคิดว่าหินปูนเป็นแค่เรื่องความสวยงาม แต่แท้จริงแล้ว หินปูนคือตัวการสำคัญที่ก่อให้เกิดปัญหาสุขภาพช่องปากที่รุนแรง การละเลยการขูดหินปูนไม่ได้ส่งผลกระทบแค่เพียงความสวยงามของฟัน แต่ยังเป็นต้นตอของปัญหาสุขภาพช่องปากที่รุนแรง และอาจส่งผลกระทบต่อสุขภาพกายโดยรวมได้อีกด้วย

1. โรคเหงือกอักเสบ (Gingivitis):

หินปูนที่สะสมอยู่ตามแนวเหงือกจะเป็นแหล่งสะสมของแบคทีเรีย แบคทีเรียเหล่านี้จะปล่อยสารพิษออกมาทำลายเนื้อเยื่อเหงือก ทำให้เหงือกอักเสบ บวม แดง และมีเลือดออกง่ายขณะแปรงฟันหรือใช้ไหมขัดฟัน นี่คือสัญญาณแรกที่บ่งบอกว่าคุณควรได้รับการขูดหินปูนโดยเร็ว

2. โรคปริทันต์อักเสบ (Periodontitis):

หากโรคเหงือกอักเสบไม่ได้รับการรักษา หินปูนจะสะสมลึกลงไปใต้เหงือก ทำให้เกิด "ร่องลึกปริทันต์" ซึ่งเป็นช่องว่างระหว่างเหงือกและฟัน แบคทีเรียในหินปูนจะทำลายกระดูกและเนื้อเยื่อที่ยึดฟันไว้ ทำให้ฟันโยกและสุดท้ายอาจนำไปสู่การสูญเสียฟันได้ในที่สุด

งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Journal of Periodontology ได้แสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์โดยตรงระหว่างการสะสมของหินปูนกับการเกิดและการลุกลามของโรคปริทันต์อักเสบ โดยระบุว่า “หินปูนทำหน้าที่เป็นตัวกักเก็บแบคทีเรียและสารพิษ ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของการทำลายเนื้อเยื่อปริทันต์”

3. ฟันผุ (Dental Caries):

แม้ว่าหินปูนเองจะไม่ได้ทำให้เกิดฟันผุโดยตรง แต่หินปูนมีลักษณะเป็นพื้นผิวที่ขรุขระ ทำให้คราบจุลินทรีย์และเศษอาหารเกาะติดได้ง่ายขึ้น ซึ่งเป็นการส่งเสริมให้แบคทีเรียที่ก่อให้เกิดฟันผุทำงานได้ดีขึ้น ทำให้เกิดฟันผุได้ง่ายขึ้น

4. กลิ่นปาก (Halitosis):

แบคทีเรียที่สะสมอยู่ในหินปูนจะสร้างสารระเหยที่มีกลิ่นเหม็น ทำให้เกิดปัญหากลิ่นปากเรื้อรัง ซึ่งไม่สามารถแก้ไขได้ด้วยการแปรงฟันเพียงอย่างเดียว การขูดหินปูนจะช่วยกำจัดต้นตอของกลิ่นปากเหล่านี้

5. ปัญหาด้านความสวยงาม:

ฟันที่มีหินปูนเกาะแน่นเป็นคราบเหลืองหรือน้ำตาล จะส่งผลต่อความสวยงาม ทำให้คุณไม่กล้ายิ้ม ไม่กล้าพูดคุยอย่างมั่นใจ ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อบุคลิกภาพและการเข้าสังคม

6. ผลกระทบต่อสุขภาพร่างกายโดยรวม:

นอกจากผลกระทบต่อช่องปากแล้ว งานวิจัยทางวิทยาศาสตร์หลายชิ้นยังชี้ให้เห็นถึงความเชื่อมโยงระหว่างโรคปริทันต์อักเสบที่เกิดจากหินปูนกับการเพิ่มความเสี่ยงของปัญหาสุขภาพร้ายแรงอื่นๆ เช่น:

โรคหัวใจและหลอดเลือด: แบคทีเรียจากช่องปากสามารถเข้าสู่กระแสเลือดและส่งผลกระทบต่อหลอดเลือด ทำให้เกิดการอักเสบและเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะหัวใจวายและโรคหลอดเลือดสมอง
โรคเบาหวาน: ผู้ป่วยเบาหวานมีแนวโน้มที่จะเป็นโรคเหงือกและปริทันต์อักเสบได้ง่ายขึ้น และในทางกลับกัน การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานก็อาจทำได้ยากขึ้นหากมีปัญหาสุขภาพช่องปาก
ภาวะแทรกซ้อนในการตั้งครรภ์: หญิงตั้งครรภ์ที่เป็นโรคปริทันต์อักเสบมีความเสี่ยงสูงที่จะคลอดก่อนกำหนดหรือมีทารกน้ำหนักแรกเกิดน้อย
โรคระบบทางเดินหายใจ: แบคทีเรียจากช่องปากสามารถถูกสูดดมเข้าไปในปอด ทำให้เกิดการติดเชื้อในปอด เช่น โรคปอดอักเสบ

โดย สถาบันปริทันตวิทยาแห่งสหรัฐอเมริกา (American Academy of Periodontology: AAP) แนะนำว่าการตรวจสุขภาพช่องปากและขูดหินปูนอย่างสม่ำเสมอเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่งในการป้องกันและควบคุมโรคเหงือกและปริทันต์อักเสบ

กระบวนการ "ขูดหินปูน" และความถี่ที่เหมาะสม

การขูดหินปูน หรือ "Dental Scaling" คือกระบวนการที่ทันตแพทย์ใช้เครื่องมือพิเศษในการกำจัดหินปูนและคราบจุลินทรีย์ที่สะสมอยู่บนผิวฟัน เหนือเหงือก และใต้เหงือก โดยทั่วไปแล้วจะใช้เครื่องมืออัลตราโซนิก (Ultrasonic Scaler) ซึ่งใช้คลื่นเสียงความถี่สูงในการสั่นสะเทือนเพื่อกะเทาะหินปูนออก และอาจใช้เครื่องมือขูดด้วยมือ (Hand Scaler) เพื่อขูดเก็บรายละเอียดในบริเวณที่เข้าถึงยาก

ขั้นตอนการขูดหินปูนโดยทั่วไป:

• การตรวจวินิจฉัย: ทันตแพทย์จะตรวจสภาพช่องปากทั้งหมด เพื่อประเมินปริมาณและตำแหน่งของหินปูน รวมถึงสภาพเหงือกและฟัน
• การขูดหินปูน: ใช้เครื่องมืออัลตราโซนิกขจัดหินปูนออกอย่างอ่อนโยน โดยมีน้ำฉีดพ่นตลอดเวลาเพื่อล้างเศษหินปูนและลดความร้อน
• การเกลารากฟัน (กรณีจำเป็น): หากมีหินปูนสะสมอยู่ใต้เหงือกจำนวนมาก ทันตแพทย์อาจทำการเกลารากฟัน เพื่อกำจัดคราบหินปูนและแบคทีเรียได้อย่างหมดจดิทำให้ผิวรากฟันเรียบ ป้องกันการกลับมาสะสมของหินปูนและช่วยให้เหงือกกลับมายึดติดกับฟันได้ดีขึ้น
• การขัดฟัน: หลังจากขูดหินปูนเสร็จ ทันตแพทย์จะใช้แปรงและยาสีฟันชนิดพิเศษขัดผิวฟันให้เรียบและเงางาม เพื่อลดการเกาะติดของคราบจุลินทรีย์
• การให้คำแนะนำ: ทันตแพทย์จะให้คำแนะนำเกี่ยวกับการดูแลสุขอนามัยช่องปากที่บ้านอย่างถูกวิธี

ความถี่ที่เหมาะสมในการขูดหินปูน:

ป้องกันไว้ดีกว่าแก้ เคล็ดลับง่ายๆ เพื่อลดการเกิดหินปูน

• แปรงฟันอย่างถูกวิธีและสม่ำเสมอ: แปรงฟันอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง ครั้งละ 2 นาทีขึ้นไป โดยใช้แปรงสีฟันที่มีขนนุ่มและยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ เน้นแปรงให้ทั่วถึงทุกซี่ ทุกด้าน และให้ความสำคัญกับการแปรงบริเวณแนวเหงือก
• ใช้ไหมขัดฟันทุกวัน: การแปรงฟันอย่างเดียวไม่สามารถกำจัดคราบจุลินทรีย์และเศษอาหารที่ติดอยู่ตามซอกฟันได้ทั้งหมด การใช้ไหมขัดฟันเป็นประจำทุกวันจะช่วยกำจัดคราบเหล่านี้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
• ใช้น้ำยาบ้วนปาก (ถ้าจำเป็น): น้ำยาบ้วนปากที่มีส่วนผสมของสารฆ่าเชื้อแบคทีเรียบางชนิดสามารถช่วยลดปริมาณแบคทีเรียในช่องปากได้ แต่ไม่สามารถทดแทนการแปรงฟันและการใช้ไหมขัดฟันได้ ควรปรึกษาทันตแพทย์ก่อนใช้น้ำยาบ้วนปาก
• รับประทานอาหารที่มีประโยชน์: ลดการบริโภคอาหารที่มีน้ำตาลสูงและแป้งขัดขาว ซึ่งเป็นอาหารโปรดของแบคทีเรียในช่องปาก เพิ่มการบริโภคผัก ผลไม้ และอาหารที่มีกากใยสูง
• หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่: การสูบบุหรี่เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่ทำให้เกิดโรคเหงือกและปริทันต์อักเสบ
• พบทันตแพทย์เป็นประจำ: ตรวจสุขภาพช่องปากและขูดหินปูนตามกำหนดนัด อย่างน้อยปีละ 1-2 ครั้ง